संगमनेर – माजीमंत्री बाळासाहेब थोरात यांनी अनेक वर्षांच्या प्रयत्नांनी निळवंडे धरण आणि कालवे प्रकल्प पूर्णत्वास नेला यामुळे पर्जन्यछायेतील संगमनेर तालुक्यात जलसमृद्धी आली आहे. त्यांनी पूर्ण केलेल्या निळवंडे धरण आणि त्याच्या डाव्या व उजव्या कालव्यांमधून पाणी आल्याने, एकेकाळी दुष्काळग्रस्त असलेल्या अनेक गावांना नवसंजीवनी मिळाली आहे. यामुळे शेतीत आणि पिण्याच्या पाण्यासाठी शाश्वत पाणीपुरवठा सुनिश्चित झाला आहे.
यावर्षी मे महिन्यापासूनच सुरू झालेल्या चांगल्या पावसामुळे, डाव्या आणि उजव्या कालव्यांमधून सतत पाणी सोडण्यात येत आहे. त्यामुळे तालुक्यातील विविध गावांमधील नदी-नाल्यांवरील बंधारे पूर्ण क्षमतेने भरले आहेत. थोरात यांच्या प्रयत्नातून आता दुष्काळी भागात देखील पाणी फिरू लागले आहे.
निळवंडे धरणाचा डावा कालवा ८५ किलोमीटर लांबीचा असून, तो ११३ गावांना पाणी पुरवतो, ज्यामुळे सुमारे ४३,८६५ हेक्टर जमीन सिंचनाखाली येते. यात लोहारे, कासारे, कवठे कमळेश्वर यांसारख्या तळेगाव भागातील गावांचा समावेश आहे. तसेच, उत्तरेकडील देवकौठे ते मलढोण आणि सायाळेपर्यंत पाणी पोहोचले आहे.
त्याचप्रमाणे, उजवा कालवा ९७ किलोमीटर लांबीचा असून, ६९ गावांना सिंचनाचा लाभ देतो. यातून २०,३९५ हेक्टर जमीन सिंचनाखाली येते. या कालव्यामुळे पिंपरने, जाखुरी, कोळवाडे, आणि डिग्रस यांसारख्या गावांमधील बंधारे भरले आहेत. दोन्ही कालव्यांच्या माध्यमातून संगमनेर तालुक्यातील एकूण २५,४२८ हेक्टर जमीन सिंचनाखाली येत आहे.
या पाण्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांनी सामूहिक पाईपलाईन टाकून शेततळ्यांमध्ये पाणी भरून घेतले आहे, ज्यामुळे पिके फुलली आहेत. गावागावांमध्ये ‘पाणी आडवा, पाणी जिरवा’ मोहिमेला बळ मिळाले आहे.
या पाणीवाटप मोहिमेत थोरात सहकारी साखर कारखान्याने मोठे सहकार्य केले आहे. इंद्रजीत थोरात यांच्या मार्गदर्शनाखाली कारखान्याच्या जेसीबी आणि पोकलेन यंत्रणेने रात्रंदिवस काम करून शेतकऱ्यांना पाईपलाईनसाठी मदत केली. यामुळे थेट कालव्यांवरून पाणी शेततळे, बंधारे आणि नाला-बांधकामांमध्ये टाकणे शक्य झाले आहे. अनेक गावांमध्ये ओढे आणि नाले भरल्यामुळे आसपासच्या शेतकऱ्यांनाही याचा फायदा झाला आहे.
- या ऐतिहासिक कामाबद्दल बोलताना पिंपरणे येथील तरुण शेतकरी अरुण राहींज म्हणाले की, बाळासाहेब थोरात यांनी प्रसिद्धीपासून दूर राहून हे काम पूर्ण केले. त्यांच्या या दूरदृष्टीमुळे आज दुष्काळी भागातील शेतकऱ्यांना पाणी मिळत आहे.
- याचप्रमाणे, भोजापूर चारी समितीचे पांडुरंग फड यांनी सांगितले की, या चारीचे काम थोरात यांनीच केले आहे आणि आता श्रेय घेण्यासाठी अनेकजण पुढे येत आहेत. याच चारीमुळे आज बंधारे भरून शेतकरी समाधानी आहेत.
- चिंचोली गुरवचे सरपंच विलास सोनवणे यांनीही याला दुजोरा दिला. त्यांनी म्हटले की, गेल्या चाळीस वर्षांत संगमनेर तालुक्याला विकासाच्या वाटेवर आणणारे बाळासाहेब थोरात हेच निळवंडे धरणाचे खरे जनक आहेत.
एकंदरीत, माजीमंत्री बाळासाहेब थोरात यांच्या निस्वार्थ आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे संगमनेर तालुक्यातील दुष्काळग्रस्त भागांचे नशीब बदलले आहे. त्यांच्या कार्यामुळे आज तालुक्यात पाण्याची समस्या मोठ्या प्रमाणात सुटली आहे आणि शेतीला चांगले दिवस आले आहेत.
