संगमनेर, दि. ७ एप्रिल
सुप्रसिद्ध चित्रपट दिग्दर्शक आणि कवी नागराज मंजुळे यांनी व्यंगचित्रांच्या सामर्थ्यावर महत्त्वपूर्ण भाष्य केले आहे. ते म्हणाले, “व्यंगचित्र हे थेट आणि स्पष्टपणे समाजातील वास्तवाला लोकांसमोर मांडते. आपल्यातील त्रुटी आणि कमतरता स्वीकारायला कोणालाही आवडत नाही, परंतु व्यंगचित्र त्या नेमक्या चुकांवर बोट ठेवते. जेव्हा देशाचं आणि समाजाचं चित्र बिघडलेलं असतं, तेव्हा ते अधिक प्रभावीपणे व्यंगचित्रातून समोर येतं. त्याला कोणत्याही प्रकारचं ‘फिल्टर’ नसल्यामुळे ते अधिक परिणामकारक ठरतं. त्यामुळे प्रत्येक व्यक्तीला आणि संपूर्ण समाजाला व्यंगचित्राची नितांत गरज आहे.”
मंजुळे महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती (अंनिस) च्या वतीने पुण्यातील बालगंधर्व कलादालनात आयोजित ‘विवेकरेषा’ या व्यंगचित्र प्रदर्शनाच्या उद्घाटन समारंभात बोलत होते. या कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी सुप्रसिद्ध राजकीय व्यंगचित्रकार मंजुल उपस्थित होते, तर लोकप्रिय पटकथा लेखक अरविंद जगताप यांनी प्रमुख पाहुणे म्हणून कार्यक्रमाची शोभा वाढवली. व्यासपीठावर अंनिसच्या कार्यकर्त्या अँड. मुक्ता दाभोलकर आणि हमीद दाभोलकर यांच्यासह अनेक मान्यवर उपस्थित होते.
साप्ताहिक मार्मिकचे युवा आणि प्रतिभाशाली व्यंगचित्रकार गौरव सर्जेराव यांच्या कल्पनेतून साकारलेल्या या आगळ्यावेगळ्या प्रदर्शनात देशभरातील २५ निवडक व्यंगचित्रकारांच्या कुंचल्यातून साकारलेली प्रभावी व्यंगचित्रं सादर करण्यात आली आहेत. या चित्रांमधून अंधश्रद्धा, बुवाबाजी आणि তথাকथित चमत्कारांमागील विज्ञानाचा अभाव यांसारख्या ज्वलंत विषयांवर मार्मिक टिप्पणी करण्यात आली आहे.
या प्रदर्शनाच्या निमित्ताने १६ वर्षांखालील गट आणि त्यावरील मोठा गट अशा दोन गटांमध्ये राज्यस्तरीय व्यंगचित्र स्पर्धा आयोजित करण्यात आली होती. उद्घाटन सोहळ्यात दोन्ही गटांतील पहिल्या तीन क्रमांकाच्या विजेत्यांना आकर्षक रोख रक्कम, सन्मानपत्र आणि उपयुक्त पुस्तके देऊन गौरविण्यात आले. विशेष बाब म्हणजे, मोठ्या गटात संगमनेरचे सुप्रसिद्ध चित्रकार आणि पत्रकार आनंद गायकवाड यांनी आपल्या प्रभावी व्यंगचित्रातून प्रथम क्रमांक पटकावला.
स्पर्धेचे यशस्वी संयोजक गौरव सर्जेराव यांनी आपल्या मनोगतात सनातनी विचारसरणीपासून ते महाराष्ट्र अंनिसपर्यंतच्या वैचारिक प्रवासाचा उलगडा केला. त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, महात्मा फुले, छत्रपती शाहू महाराज, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांचे पुरोगामी विचार हे अंधश्रद्धेविरुद्धची प्रभावी लस आहेत आणि ती समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचवणे अत्यंत आवश्यक आहे.
अध्यक्षीय भाषणात ज्येष्ठ राजकीय व्यंगचित्रकार मंजुल यांनी व्यंगचित्रकारांच्या भूमिकेवर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले, “आम्ही व्यंगचित्रांच्या माध्यमातून समाजाला आणि व्यवस्थेला अनेक महत्त्वाचे प्रश्न विचारतो. जो कोणी चमत्काराला नतमस्तक होतो, त्याच्यावर आम्ही प्रश्नचिन्ह उभे करतो. कोणताही नेता स्वतःला ‘अजैविक’ म्हणवतो, त्यावर आम्ही आमच्या व्यंगचित्रातून कठोर सवाल करतो.”
पटकथा लेखक अरविंद जगताप यांनी व्यंगचित्रकारांच्या धाडसाचे मनःपूर्वक कौतुक केले. ते म्हणाले की, “ज्या समाजात हुकूमशाहीची पकड अधिक मजबूत होते, त्याच समाजात विनोद अधिक फुलतो. व्यंगचित्रकार केवळ कला सादर करत नाहीत, तर ते सत्य बोलण्याचे आणि प्रश्न विचारण्याचे धैर्य देखील दाखवतात. राजकारणी नेते आणि व्यंगचित्रकार यांनी एकत्र बसून संवाद साधला, असा काळ लवकरच यायला हवा.”
संपूर्ण कार्यक्रमाचे प्रभावी सूत्रसंचालन रुपाली आर्डे यांनी केले, तर कार्यक्रमाची प्रस्तावना मुक्ता दाभोलकर यांनी मांडली. या महत्त्वपूर्ण प्रसंगी अंनिसचे श्रीपाल ललवाणी, अनिल वेल्हाळ, मिलिंद देशमुख, संजय मालती कमलाकर, श्रीराम नलावडे, अरविंद पाखले, दीपक गिरमे, गणेश चिंचोले, सौरभ बागडे यांच्यासह अनेक कार्यकर्ते मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
