बाळासाहेब घोडके- शिवसेना हे चार अक्षरी नाव उच्चारताच मनात एक झंझावात उभा राहतो. वंदनीय बाळासाहेब ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखाली संघर्ष, आक्रमकता, निष्ठा, संघटन आणि विचार यांची जी परंपरा निर्माण झाली, ती महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासातील महत्त्वाचा अध्याय आहे.
आजही लाखो शिवसैनिकांच्या मनात बाळासाहेबांचे विचार आहेत. भगवा झेंडा आहे. शिवसेनेशी असलेली निष्ठा आहे. मात्र आज या निष्ठावान शिवसैनिकाच्या मनात काही प्रश्न आहेत. हे प्रश्न नेतृत्वापर्यंत पोहोचत आहेत का? त्याची उत्तरे त्याला मिळत आहेत का?
हा प्रश्न केवळ एका कार्यकर्त्याचा नाही; हा प्रत्येक स्थानिक शिवसैनिकाच्या मनातील प्रश्न आहे. स्थानिक शिवसैनिक नेमके काय म्हणतो?
जो शिवसैनिक वर्षानुवर्षे पक्षासाठी रस्त्यावर उभा राहिला, आंदोलन केले, संघर्ष केला, निवडणुकीत काम केले, पोलिसांच्या कारवाया आणि गुन्हे झेलले, घर-संसार बाजूला ठेवून पक्षासाठी वेळ दिला—आज त्याला पक्षाच्या निर्णयप्रक्रियेत किती स्थान आहे?
निवडणूक आली की त्याची आठवण होते. सभा, मोर्चे, आंदोलन आणि प्रचारासाठी त्याला पुढे केले जाते. पण निवडणूक संपल्यानंतर त्याच्या प्रश्नांकडे कोण पाहते? स्थानिक पदाधिकाऱ्यांची निवड करताना त्याचे मत विचारले जाते का? संघटनेतील बदलांपूर्वी त्याच्याशी चर्चा केली जाते का?
स्थानिक राजकीय परिस्थितीची खरी माहिती वरिष्ठ नेतृत्वापर्यंत पोहोचते का? ज्यांनी वर्षानुवर्षे पक्षासाठी काम केले, त्यांना योग्य संधी मिळते का? पक्षाच्या निर्णयांमध्ये स्थानिक कार्यकर्त्यांचा सहभाग किती आहे? हे प्रश्न टाळून मजबूत संघटना उभी राहू शकत नाही.
रिपोर्ट कार्ड नव्हे, कार्यकर्त्यांच्या मनाचा अहवाल हवा- स्थानिक पातळीवर संघटनेची माहिती वरिष्ठ नेतृत्वापर्यंत पोहोचवण्याची जबाबदारी असलेल्या पदाधिकाऱ्यांनी केवळ आकडेवारी आणि कार्यक्रमांची संख्या सांगण्यापेक्षा कार्यकर्त्यांच्या मनातील परिस्थिती सांगणे आवश्यक आहे. किती बैठका झाल्या, किती कार्यक्रम झाले, किती लोक उपस्थित होते, यापेक्षा महत्त्वाचे आहे — कार्यकर्ता समाधानी आहे का? त्याला नेतृत्वावर विश्वास आहे का? त्याच्या अडचणी ऐकल्या जातात का? गट-तट आहेत का? जुन्या कार्यकर्त्यांना बाजूला केले जात आहे का? नवीन कार्यकर्त्यांना संधी मिळत आहे का? या प्रश्नांची खरी उत्तरेच संघटनेचे खरे रिपोर्ट कार्ड ठरू शकतात.
जुन्या शिवसैनिकांचा सन्मान हा संघटनेचा पाया- अनेक जुने शिवसैनिक आजही कोणत्याही पदाची अपेक्षा न ठेवता पक्षासाठी काम करत आहेत. सत्ता असताना काही जण पक्षात आले, पदे मिळवली, प्रसिद्धी मिळवली आणि परिस्थिती बदलल्यानंतर दुसऱ्या राजकीय वाटेवर गेले. पण जो शिवसैनिक संघर्षाच्या काळात पक्षासोबत राहिला, तो आजही भगवा झेंडा घेऊन उभा आहे. अशा कार्यकर्त्याला पद नको असेल, पण सन्मान हवा आहे. त्याला मोठे आश्वासन नको; आपला आवाज कुणीतरी ऐकावा, एवढीच अपेक्षा आहे.
त्याला प्रत्येक वेळी तिकीट किंवा पद नको; पण निर्णय घेताना “हा आपला जुना कार्यकर्ता आहे” एवढे तरी लक्षात ठेवले जावे, अशी त्याची भावना आहे.
युती आणि आघाडीच्या राजकारणात शिवसैनिक कुठे?- स्थानिक निवडणुकांमध्ये राजकीय परिस्थितीनुसार इतर पक्षांशी युती किंवा आघाडी करावी लागू शकते. तो राजकारणाचा भाग आहे. पण प्रश्न असा आहे की, आघाडी करताना शिवसैनिकाचा विचार केला जातो का? ज्या कार्यकर्त्याने वर्षानुवर्षे त्या भागात पक्षाची भूमिका मांडली, त्याने संघर्ष केला, त्याच्या जागी अचानक दुसऱ्या पक्षातील व्यक्तीला प्राधान्य मिळाले तर त्याच्या मनात प्रश्न निर्माण होणारच.
आघाडी करा, राजकीय समीकरणे करा; पण शिवसैनिकाला दुय्यम समजले जाऊ नये. कारण निवडणुकीच्या दिवशी मतदारांपर्यंत पोहोचणारा शेवटी स्थानिक कार्यकर्ताच असतो. गट-तट नव्हे, संवाद हवा. स्थानिक पातळीवर गट-तट निर्माण झाले तर त्याचा सर्वाधिक परिणाम सामान्य शिवसैनिकावर होतो.
एका गटातील कार्यकर्त्याला दुसऱ्या गटाच्या कार्यक्रमाची माहिती नसणे, पदाधिकाऱ्यांमध्ये संवाद नसणे, काही निवडक लोकांभोवती संघटना फिरणे, जुन्या कार्यकर्त्यांकडे दुर्लक्ष होणे—या गोष्टी हळूहळू संघटनेला कमजोर करतात. यावर उपाय एकच— संवाद.
वरिष्ठांनी स्थानिक कार्यकर्त्यांशी थेट संवाद साधला पाहिजे. प्रत्येक तालुका, शहर, गाव आणि प्रभाग पातळीवर कार्यकर्त्यांचे म्हणणे ऐकले पाहिजे. फक्त व्यासपीठावर भाषणे देऊन संघटना मजबूत होत नाही. कार्यकर्त्याच्या घरापर्यंत, त्याच्या मनापर्यंत आणि त्याच्या प्रश्नांपर्यंत नेतृत्व पोहोचले पाहिजे.
नेतृत्वापर्यंत खरा आवाज पोहोचला पाहिजे- मुंबईतून आलेले संपर्कप्रमुख किंवा वरिष्ठ पदाधिकारी जेव्हा स्थानिक पातळीवर येतात, तेव्हा त्यांनी काही निवडक पदाधिकाऱ्यांशीच चर्चा न करता सामान्य शिवसैनिकांशीही संवाद साधला पाहिजे.
कारण अनेकदा स्थानिक कार्यकर्त्याला वरिष्ठांपर्यंत आपली अडचण पोहोचवण्याची संधीच मिळत नाही. आणि मग वरती संघटना मजबूत असल्याचे चित्र जाते; पण जमिनीवर वेगळे वास्तव असते. म्हणून नेतृत्वाने रिपोर्टपेक्षा कार्यकर्त्याचा आवाज ऐकला पाहिजे.
शिवसैनिकाला काय हवे आहे?- शिवसैनिकाच्या अपेक्षा फार मोठ्या नाहीत. त्याला पक्षात सन्मान हवा. त्याला योग्य वेळी विचारले जावे असे वाटते. त्याच्या परिसरातील प्रश्न पक्षाने मांडावेत अशी अपेक्षा आहे. त्याला पद मिळाले नाही तरी चालेल; पण पदासाठी पक्ष सोडून आलेल्या व्यक्तीपेक्षा संघर्ष केलेल्या कार्यकर्त्याला योग्य स्थान मिळावे, अशी त्याची भावना आहे.
आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे— “आपण पक्षासाठी आहोत आणि पक्षही आपल्या पाठीशी आहे” हा विश्वास त्याच्या मनात निर्माण झाला पाहिजे. उद्याची शिवसेना स्थानिक शिवसैनिकांच्या बळावरच उभी राहील. वंदनीय बाळासाहेबांच्या काळातील शिवसेनेची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे सामान्य शिवसैनिक. आजही तो शिवसैनिक आहे. त्याची निष्ठा आहे. त्याची संघर्ष करण्याची तयारी आहे. गरज आहे ती फक्त त्याच्याशी पुन्हा मनापासून संवाद साधण्याची.
स्थानिक कार्यकर्त्यांना विश्वासात घेतले, त्यांचे प्रश्न ऐकले, जुन्या कार्यकर्त्यांचा सन्मान केला, गट-तट दूर केले आणि वरिष्ठ नेतृत्व व तळागाळातील कार्यकर्ता यांच्यातील दरी कमी केली, तर संघटनेत नव्या उर्जेचा संचार होऊ शकतो. शिवसेनेचे भविष्य केवळ मुंबईतील कार्यालयात ठरणार नाही. ते ठरेल संगमनेरच्या गल्लीतील शिवसैनिकाच्या मनात, गावातील शाखेत, प्रभागातील कार्यकर्त्याच्या संघर्षात आणि महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात उभ्या असलेल्या सामान्य शिवसैनिकाच्या निष्ठेत.
म्हणून आज गरज आहे एका नव्या संवादाची- नेतृत्वाने कार्यकर्त्यांना विचारावे, कार्यकर्त्यांनी आपले प्रश्न मांडावेत आणि दोघांनी मिळून संघटना उभी करावी.
कालची शिवसेना संघर्षातून उभी राहिली. आजची शिवसेना आव्हानांच्या काळातून जात आहे. आणि उद्याची शिवसेना पुन्हा मजबूत व्हायची असेल, तर तिचा पाया एकच असला पाहिजे तो म्हणजे निष्ठावान, प्रामाणिक आणि सन्मानित स्थानिक शिवसैनिक.
कारण— शिवसेना केवळ नेत्यांची नाही; शिवसेना प्रत्येक शिवसैनिकाची आहे.
